Zabrze Potencjał autonomii Twojego domu w Zabrze (41-800)

Zabrze: lokalne realia

W Zabrzu o pracach przy dachu i elewacji często przesądza historia osiedli patronackich. Zandka, dawna Kolonia Piaskowa, powstawała od 1903 r. dla pracowników huty Donnersmarcków: to około 40 kilkurodzinnych budynków z elementami muru pruskiego, a zespół zabudowy osiedla wpisano w 2012 r. do rejestru zabytków. Przy zabytku rejestrowym docieplenie, nowe pokrycie dachu czy panele wymagają pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Osiedle Borsiga w Biskupicach, budowane od 1863 r., audyt krajobrazowy województwa z 2024 r. uznał za krajobraz priorytetowy. Wśród najwyżej ocenionych zagrożeń wskazał degradującą modernizację osiedli robotniczych i zalecił, by urządzeń technicznych nie montować na dachach w sposób widoczny z ulic i placów. Osobną grupę tworzą domy stalowe: budynek z 1927 r. przy ul. Cmentarnej 7d, o ścianach z modułów wykonanych w hucie Donnersmarcka, oraz bliźniaki z lat 1928–1929 przy ul. Szafarczyka na osiedlu Ballestrema w Rokitnicy. Gminną ewidencję zabytków prowadzi Zespół Miejskiego Konserwatora Zabytków przy ul. Piastowskiej 11.

Właścicielom domów jednorodzinnych miasto oferuje projekt grantowy „Czyste Zabrze – transformacja energetyczna miasta. Budynki mieszkalne”, finansowany z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w programie Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027. Mieszkaniec sam wybiera wykonawcę i płaci za instalację, a potem może odzyskać do 100% kosztów: do 20 tys. zł przy fotowoltaice i do 112 tys. zł przy zestawie z pompą ciepła i magazynem energii. Pierwszy etap obejmuje 201 instalacji fotowoltaicznych, 143 pompy ciepła i 15 magazynów; po naborze w lutym i marcu 2025 r. były jeszcze dwa uzupełniające, ostatni wiosną 2026 r. Rządowa wyszukiwarka dotacji opisuje już drugi etap: 120 instalacji fotowoltaicznych, 50 powietrznych pomp ciepła i 140 magazynów energii, ze wsparciem do końca 2028 r. Termin naboru podaje Wydział Ekologii.

Miejski system ciepłowniczy należy do ZPEC, spółki w całości gminnej. Ciepło dla około 70 tys. gospodarstw domowych w Zabrzu i Bytomiu wytwarza elektrociepłownia Fortum, opalana węglem i paliwem z odpadów (RDF). W październiku 2025 r. Fortum ogłosiło przebudowę za około 85 mln euro, po której węgiel ma zastąpić certyfikowana biomasa leśna; koniec prac zaplanowano na IV kwartał 2027 r. Według kontroli NIK z 2021 r. ZPEC budował sieć dla Rokitnicy i Helenki, połączoną z likwidacją dwóch kotłowni osiedlowych. Domy z własnym kotłem obowiązuje uchwała antysmogowa sejmiku z 2017 r.: kotły z lat 2013–2017 trzeba było wymienić do końca 2025 r., a kotły klasy 3 i 4 należy wymienić do końca 2027 r.

Wodę i ścieki obsługuje gminna spółka Zabrzańskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji z siedzibą przy ul. Wolności 215. Do uprawy warzyw służą ogrody działkowe: według miasta w 2023 r. było ich 31, z około 7500 działkami, m.in. ROD „Wypoczynek” i „Energetyk” w Biskupicach, „Szarotka” w Mikulczycach i „Biała Róża” w Zaborzu. Miasto przekazało wtedy 250 tys. zł ogrodom Wiśnia, Aster, Słońce, Kaprys i 1000-lecia. W 2024 r. śląski okręg Polskiego Związku Działkowców przygotowywał wniosek o unijne środki na rekultywację zdegradowanych terenów w Zabrzu pod nowy ogród działkowy, z realizacją planowaną na lata 2025–2026.

Zabrze: klimat miesiąc po miesiącu

W mieście Zabrze instalacja 3 kWp nachylona pod kątem 39° i skierowana na południe z odchyleniem 3° na wschód — optimum wyliczone przez PVGIS dla tej lokalizacji — produkuje ok. 3225 kWh rocznie. Najlepszy miesiąc to lipiec (ok. 387 kWh), najsłabszy — grudzień (111 kWh). Od listopada do lutego powstaje 17% rocznej produkcji — tyle, że w słoneczne zimowe dni magazyn pokryje wieczory, ale nie szare tygodnie.

Sezon grzewczy trwa od września do maja (9 miesięcy ze średnią poniżej 15 °C); najzimniejszy jest styczeń: -1,7 °C. W typowym roku w najzimniejszych godzinach temperatura spada do ok. -13 °C — na tę wartość trzeba dobrać pompę ciepła: wybierz model do zimnego klimatu przystosowany do takiej temperatury albo zostaw źródło rezerwowe.

Przymrozki są możliwe do połowy kwietnia i wracają od końca października, co daje ok. 199 dni bez przymrozków; wrażliwe warzywa, takie jak pomidory, fasola i dynia, wysadzaj na zewnątrz, gdy minie połowa kwietnia. Ok. 6 dni przekracza 30 °C, więc w czasie upałów podlewaj wcześnie rano.

Przy średnim wietrze 3,4 m/s na wysokości 10 m mała turbina dachowa w mieście Zabrze dawałaby niewiele; dach lepiej wykorzystać na fotowoltaikę. Południowy horyzont w modelu terenu PVGIS jest otwarty (najwyżej 1,1°), więc niskie zimowe słońce dociera do dachów, o ile nie zasłaniają go sąsiednie budynki.

W porównaniu z miastem Gliwice (9 km stąd) Zabrze ma taki sam uzysk z fotowoltaiki, tyle samo dni bez przymrozków i podobne zapotrzebowanie na ciepło. W porównaniu z miastem Ruda Śląska (9 km stąd) Zabrze ma uzysk z fotowoltaiki wyższy o 1%, o 3 dni bez przymrozków więcej i podobne zapotrzebowanie na ciepło.